Parowozownia w Katowicach jako przedmiot adaptacji – porównawcze studium przypadku
- Authors
-
-
Dawid Wojacki
Uniwersytet Śląski
Author
-
Author
-
Ludwik Gallos
Uniwersytet Śląski
Author
-
Mateusz Kałamała
Uniwersytet Śląski
Author
-
Jan Kawecki
Uniwersytet Śląski
Author
-
- Keywords:
- Array, Array, Array, Array, Array
- Abstract
-
Artykuł analizuje uwarunkowania ochrony i ponownego wykorzystania parowozowni w Katowicach, zestawiając jej losy z historią parowozowni Bytom Karb. Podstawę badania stanowią cztery transkrypcje pogłębionych wywiadów z trzema osobami związanymi z kolejnictwem i ochroną dziedzictwa. Materiał poddano jakościowej analizie tematycznej oraz analizie repertuarów interpretacyjnych. W wypowiedziach respondentów powracają wątki degradacji infrastruktury, odpowiedzialności instytucji oraz znaczenia inicjatyw oddolnych. Utrata materialnych śladów kolejnictwa uzasadnia potrzebę interwencji, natomiast praktyczna wiedza i zaangażowanie wolontariuszy legitymizują działania na rzecz ochrony. Istotne okazują się także ciągłość użytkowania obiektów, zachowanie ich kontekstu oraz możliwość bezpośredniego, zmysłowego kontaktu z dziedzictwem. Porównanie z Bytomiem Karbiem wskazuje na znaczenie utrzymania funkcji kolejowych, nie pozwala jednak uznać jej za jedyne wyjaśnienie odmiennych losów obu obiektów. Wyniki ukazują ochronę dziedzictwa technicznego jako obszar ścierania się różnych interpretacji i interesów. Analiza narracji pozwala wyjaśnić, jak respondenci uzasadniają potrzebę ochrony zabytków i przypisują odpowiedzialność za ich stan, nie przesądza jednak o przyczynach niepowodzenia działań dotyczących parowozowni katowickiej. Ograniczeniem badania jest niewielka liczba respondentów oraz brak perspektywy części kluczowych interesariuszy.
- References
-
Augé M., 2010, Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności. Wydawnictwo Naukowe PWN
Budny-Rzepecka J., Hojdys S., Lamparska M., Wagner T., Wójkowski G., 2024, Przywróćmy życie parowozowni w Katowicach. Raport z konsultacji społecznych. Stowarzyszenie Aktywności Obywatelskiej Bona Fides, Stowarzyszenie Ochrony Dziedzictwa Industrialnego Kongres Ochrony Zabytków
Dąbrowski J., 2017, Dziedzictwo przemysłu–dziedzictwo niechciane–dziedzictwo nieznane, „Ochrona Dziedzictwa Kulturowego”, nr 3, s. 147-160 https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-f57225ee-f869-4e83-9b54-e9ac41e948b5 [20.06.2026]
Dylewski A., 2012, Historia kolei w Polsce (1ed). Carta Blance Sp. z o.o.
Fisher M., 2014, Ghosts of my life, Zero Books
Gaweł D., 2020, Przekształcenia przestrzeni miejskiej, miejsce i nie-miejsce. „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych”, 16(4), s. 106–113
Goranczewski B., Stąporek K.,2009, Turystyka industrialna na Górnym Śląsku, „Young Sports Science of Ukraine”, 5(4), s. 39-44, https://www.kuratorium.krakow.pl/wp-content/uploads/2018/07/zal.-2.pdf [14.06.2026]
Grotowska S., 2016, Czy architektura czasów PRL ma znaczenie? Analiza wydarzenia medialnego, „Opuscula Sociologica”, 17(3), s.33-44
Herman K. M., 2016, Kolej wąskotorowa Piotrków—Sulejów, Księży Młyn Dom Wydawniczy
Kaczmarska A., Przybyłka A., 2010, Wykorzystanie potencjału przemysłowego i poprzemysłowego na potrzeby turystyki. Przykład Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego”, nr 14, s. 207–228.
Kęsik G., 2025, Architektura, dziedzictwo kulturowe i polityka przestrzenna w programach partii politycznych w Polsce, „Studia politologiczne” nr 78 , s. 237-252
Korcz P., Pyssa R., 2019, Atlas kolei wąskotorowych. KOLPRESS
Labuda A. S., 1997, Niemieckie dziedzictwo historyczno-artystyczne w Polsce. „Sądy, stereotypy i opinie po II wojnie światowej”, https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstreams/b4b40908-5804-408e-8269-a62580704df3/download [20.06.2026]
Lewandowski P., 2011, Budowy, odbudowy, sentymenty, resentymenty, „Czas Kultury”, nr 6 (165), s. 14–21
Marzec A., 2015, Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności, Fundacja Bęc Zmiana
Michalski M. A., 2025, Przecięte światy: O widmowym współistnieniu w Jeśli przecięto cię na pół Łukasza Barysa, „Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura”, Nr 51, s. 199–217
Murzyn M., 2018, Czy dziedzictwo jest płynne?, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka”, nr 99(1), s. 110–125
Nadolski P., Soida K., Keller D., Wieczorek E., Terczyński P., 2017, Węzeł kolejowy Katowice, Wydawnictwo Eurosprinter
Nowacki M., 2020, Interpretacja dziedzictwa w XXI wieku: Kreatywność, ko-kreacja i publiczny dyskurs w ekonomii doświadczeń, „Turystyka Kulturowa”, nr 3(114), s. 12–40. https://doi.org/10.62875/tk.v3i114.1153
Purchla J., 2013, W stronę heritologii, „Akademia Dziedzictwa 2001-2013: przegląd problemów badawczych z zakresu zarządzania i ochrony dziedzictwa w Polsce, Uniwersytet Jagielloński, s. 7-10
Purchla J., 2019, Modernizm na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/f1ab6714-9fdb-46ef-b9c9-7b767a8887bb/content [14.06.2026]
Ratajczak T., 2012, Zamek Przemysła czy Gargamela? Uwagi na temat kontrowersyjnej budowy atrapy zabytku w Poznaniu, „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne”, nr 13, s. 261–273
Smoke H., 2020, Cicha apokalipsa Zrujnowane pałace Dolnego Śląska. Wydawnictwo CM https://books.google.com/books? hl=pl&lr=&id=YjnFEAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA22&dq=opuszczone+zamki+dolnego+%C5%9Bl%C4%85ska&ots=5IjxQZ7Km6&sig=fRzkjVFAI8VX_Wkm2byLrGSjPbI [20.06.2026]
Soida K., 2025, Górnośląskie Koleje Wąskotorowe: I (T. 1–2), Wydawnictwo Eurosprinter
Szygendowski W., Walczak B. M., 2009, Adaptacje zespołów zabytkowych we współczesnych realiach społeczno-gospodarczych na przykładzie dziedzictwa poprzemysłowego Łodzi, [w:] B. Szmygin (red.) Adaptacja obiektów zabytkowych do współczesnych funkcji użytkowych, Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Warszawa-Lublin, s. 137–157
Tilden F., 1977, Interpreting our heritage (3d ed), University of North Carolina Press
Von Rohrscheidt A. M., 2018, Polityka historyczna z etyką w tle. Patologie w kreowaniu doświadczeń turystów kulturowych, „Folia Turistica”, nr 49, s. 67-123
Walczak B. M., 2022, Trudna rewitalizacja zabytków poprzemysłowych w Polsce–osiągnięcia i porażki, „Ochrona Zabytków”, nr 1 (280), s. 7–28
Werner W., Gralik D., Trzoss A., 2019, Media społecznościowe a funkcjonowanie wiedzy historycznej w Polsce. Raport z badań, „Przegląd Archiwalno-Historyczny”, nr 6, s. 211–235.
Wetherell M., Potter J., 1988, Discourse analysis and the identification of interpretative repertoires, (in) Antaki Ch. (ed.), Analysing everyday explanation: A casebook of methods, SAGE Publications, London s. 168 – 8183.
Wolny T., 2020, Dyskusja nad odbudową Pałacu Saskiego w Warszawie wobec problemu rekonstrukcji we współczesnej doktrynie konserwatorskiej, https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/069e6737-32ab-4a99-a5b8-ceb055482da3 [20.06.2026]
- Downloads
- Published
- 2026-09-30
- Section
- Artykuły
- License
-
Copyright (c) 2026 Turystyka Kulturowa

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
Similar Articles
- Armin Mikos von Rohrscheidt, Lokalna historia i dziedzictwo kulturowe jako podstawa potencjału turystycznego na przykładzie mikroregionu zielonogórskiego , Turystyka Kulturowa: Vol. 139 No. (2) (2026): Varia
- Beata Krystyna Reformat, Synergiczny potencjał śląskich przestrzeni poprzemysłowych jako katalizator rozwoju turystyki filmowej , Turystyka Kulturowa: Vol. 138 No. (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Klaudia Dudek, Agata Kobyłka, Lubelskie – smakuj literaturę. Analiza stanu turystyki literackiej na Lubelszczyźnie i perspektywy rozwoju produktów turystycznych , Turystyka Kulturowa: Vol. 138 No. (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Magda Lejzerowicz, Turystyka kulturowa: doświadczanie podróży w narracjach osób z niepełnosprawnościami. Autoetnograficzne studium podróży po Meksyku , Turystyka Kulturowa: Vol. 140 No. 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
- Barbara Weżgowiec, Duch Gór jako kapitał narracyjny Karkonoszy – od legendy do współczesnych reinterpretacji mitu w literaturze, muzeach i mediach cyfrowych , Turystyka Kulturowa: Vol. 138 No. (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Joanna Paprzycka, Narracje dziedzictwa bursztynowego w turystyce kulturowej. Studium porównawcze Muzeum Bursztynu w Połądze i Muzeum Kurpiowskiego w Wachu , Turystyka Kulturowa: Vol. 140 No. 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
- Magdalena Kwiek, Między dziedzictwem a grywalizacją. Narracje miejsca w questach, grach miejskich i aplikacyjnych formach zwiedzania Małopolski , Turystyka Kulturowa: Vol. 140 No. 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
- Magdalena Kwiek, Sport i rekreacja w filmach promocyjnych miast jako element kreowania marki miejsca. Analiza porównawcza wybranych miast polskich i europejskich , Turystyka Kulturowa: Vol. 138 No. (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Kamil Marek Detyna, Cienie nad Oslofjordem: autoetnograficzne studium fenomenu turystyki kryminalnej śladami Harry’ego Hole w świetle teorii miserable landscape , Turystyka Kulturowa: Vol. 138 No. (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Barbara Weżgowiec, Między tekstem a doświadczeniem miejsca. Narracyjne strategie krakowskich przewodników literackich , Turystyka Kulturowa: Vol. 140 No. 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
You may also start an advanced similarity search for this article.
