Między tekstem a doświadczeniem miejsca. Narracyjne strategie krakowskich przewodników literackich
- Słowa kluczowe:
- Array
- Abstrakt
-
Artykuł podejmuje analizę współczesnych przewodników literackich po Krakowie jako zróżnicowanych form narracji turystycznych funkcjonujących na styku literatury, przestrzeni i interpretacji dziedzictwa. Przedmiotem badania są trzy publikacje reprezentujące odmienne sposoby organizowania relacji między tekstem literackim, przestrzenią miejską oraz doświadczeniem odbiorcy: Przewodnik literacki po Krakowie i województwie małopolskim Ewy Zamorskiej-Przyłuskiej [2010], Kraków. Spacerownik literacki Agnieszki Konior i Anny Hojwy [2024] oraz Literacki przewodnik po Nowej Hucie Anny Grochowskiej [2019]. Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób przewodniki literackie uczestniczą w konstruowaniu narracji o mieście oraz modelowaniu doświadczenia turystycznego. Analiza opiera się na perspektywie narratologicznej, geopoetycznej i badaniach nad turystyką kulturową, ze szczególnym uwzględnieniem kategorii interpretacji dziedzictwa. Wykazano, że poszczególne publikacje realizują odmienne strategie narracyjne: interpretacyjną, performatywną i tożsamościową. Różnicują one również rolę odbiorcy oraz sposób interpretowania dziedzictwa literackiego miasta. Artykuł dowodzi, że przewodniki literackie nie są jedynie źródłami informacji o miejscach związanych z literaturą, lecz pełnią funkcję narratorów miasta i mediatorów między dziedzictwem literackim a doświadczeniem turystycznym.
- Bibliografia
-
Assmann, J., 2008, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa
Certeau, M. de, 2008, Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, przeł. K. Thiel-Jańczuk, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
Filar, D., 2015, Język jako wielka narracja: teoria narracyjności w badaniach nad językowym obrazem świata, [w:] D. Filar, D. Piekarczyk (red.), Narracyjność języka i kultury, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 11–36
Gałecki, W., 2024, Przewodnik literacki – dziecko i archiwum wyobrażonych krajobrazów, „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 25, s. 29–43
Grochowska, A., 2019, Literacki przewodnik po Nowej Hucie, Ośrodek Kultury im. C.K. Norwida, Kraków
Jansson, A., 2006, Specialized Spaces. Touristic Communication in the Age of Hyper-Space-Biased Media, „Arbejdspapirer fra Center for Kulturforskning”, nr 137–06
Konior, A., Hojwa, A., 2024, Kraków. Spacerownik literacki, Wydawnictwo Bezdroża, Gliwice
Kovalenko, O., 2021, Narracje historyczne w opowieści o mieście. Przypadek przewodników turystycznych po Moskwie i Kijowie (1922–1991), „Historyka. Studia Metodologiczne”, t. 51, s. 349–369
Kraków Miasto Literatury UNESCO, 2024, O nas, dostęp: 15.07.2026, https://miastoliteratury.pl/o-nas/
Madejski, J., Iwasiów, S. (red.), 2019, Geoliteratura. Przewodnik, bedeker, poradnik, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego / TAiWPN Universitas, Szczecin–Kraków
Maj, J., 2018, Literary Tourist Guides as a Form of New Literary History, „The Problems of Literary Genres”, vol. 61, nr 1, s. 503–518
McCord Chavez, J., 2008, From Wandering Writing to Wandering Reading: Productive Digression in Victorian Serial Fiction, ProQuest, Ann Arbor
Ricoeur, P., 2008, Czas i opowieść, t. 1, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
Rosner, K., 2003, Narracja, tożsamość i czas, Universitas, Kraków
Roszak, J., Godlewski, G., 2013, Homo legens jako homo touristicus. Ku metodologii turystyki literackiej, „Folia Turistica”, nr 28, s. 53–66
Rybicka, E., 2014, Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Universitas, Kraków
Szalewska, K., 2017, Urbanalia. Miasto i jego teksty. Humanistyczne studia miejskie, słowo/obraz terytoria, Gdańsk
Szalewska, K., 2019, Bedeker i spacerownik – dwa modele lokalnego chronotopu, [w:] J. Madejski, S. Iwasiów (red.), Geoliteratura. Przewodnik, bedeker, poradnik, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego / TAiWPN Universitas, Szczecin–Kraków, s. 53–68
Szydłowska, J., 2019, Edukacja, zabawa i mit, czyli bedekery jako narzędzia praktykowania miejsca (na przykładzie doświadczeń olsztyńskich), [w:] J. Madejski, S. Iwasiów (red.), Geoliteratura. Przewodnik, bedeker, poradnik, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego / TAiWPN Universitas, Szczecin–Kraków, s. 182–198
Topolski, J., 2008, Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań
Zamorska-Przyłuska, E., 2010, Przewodnik literacki po Krakowie i województwie małopolskim, Wydawnictwo WAM, Kraków
- Pobrania
- Opublikowane
- 30-09-2026
- Dział
- Artykuły
- Licencja
-
Prawa autorskie (c) 2026 Turystyka Kulturowa

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
Inne teksty tego samego autora
- Barbara Weżgowiec, Duch Gór jako kapitał narracyjny Karkonoszy – od legendy do współczesnych reinterpretacji mitu w literaturze, muzeach i mediach cyfrowych , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Paweł Plichta, Barbara Weżgowiec, Elżbieta Wiącek, Krzysztof Kasprzak, Beata Raszka, Kamil Marek Detyna, Pytanie 114: Jakie jest miejsce filmu i literatury we współczesnej turystyce kulturowej? , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Paweł Plichta, Mariusz Dzięglewski, Daniel Gołębiowski, Krzysztof Kasprzak, Beata Raszka, Barbara Weżgowiec, Zuzanna Agata Górecka, Arkady Rzegocki, Gnieźnieńskie Forum Ekspertów Turystyki Kulturowej Pytanie 113: Jak wykorzystywać potencjał turystyki kulturowej jako soft power w dyplomacji kulturalnej? , Turystyka Kulturowa: Tom 137 Nr 4 (2025): Varia
Podobne artykuły
- Paweł Plichta, Joanna Ślaga, Tomasz Sawoszczuk, Krzysztof Kasprzak, Beata Raszka, Pytanie 115: W jaki sposób turystyka kulturowa może wpływać na ochronę dziedzictwa zapachowego? , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
- Iwona Miedzińska, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego powiatu międzyrzeckiego , Turystyka Kulturowa: Tom 140 Nr 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
- Agnieszka Gandecka, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego powiatu słubickiego , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Kamil Marek Detyna, Cienie nad Oslofjordem: autoetnograficzne studium fenomenu turystyki kryminalnej śladami Harry’ego Hole w świetle teorii miserable landscape , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Michelle Mbazuigwe, Turystyka biedy w Lagos (Nigeria): komodyfikacja nierówności miejskich w mediach społecznościowych na przykładzie Makoko , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
- Magda Lejzerowicz, Turystyka kulturowa: doświadczanie podróży w narracjach osób z niepełnosprawnościami. Autoetnograficzne studium podróży po Meksyku , Turystyka Kulturowa: Tom 140 Nr 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
- Joanna Klaudia Luberda, Turystyka filmowa jako czynnik rozwoju regionu Jeziora Como we Włoszech , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- dr hab., prof. UE Beata Krystyna Reformat, Synergiczny potencjał śląskich przestrzeni poprzemysłowych jako katalizator rozwoju turystyki filmowej , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Paweł Plichta, Barbara Weżgowiec, Elżbieta Wiącek, Krzysztof Kasprzak, Beata Raszka, Kamil Marek Detyna, Pytanie 114: Jakie jest miejsce filmu i literatury we współczesnej turystyce kulturowej? , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Andrzej Stasiak, Przemysław Charzyński, Agata Piasecka, Zainteresowanie turystyką filmową studentów polskich uczelni , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.
