Turystyka Kulturowa. Czasopismo naukowe

Turystyka kulturowa: doświadczanie podróży w narracjach osób z niepełnosprawnościami. Autoetnograficzne studium podróży po Meksyku

Autor
Słowa kluczowe:
Array
Abstrakt

W artykule został przedstawiony opis doświadczania podróży oraz dostępności turystyki kulturowej poprzez analizę materiałów: zdjęć, filmów, nagrań audio, opisów narracyjnych zebranych przez badaczki z niepełnosprawnością w podróży po Meksyku w marcu i kwietniu 2025 roku. Projekt badawczy dotyczący doświadczania dostępności kultury zakładał badania w bezpośrednim doświadczaniu podróży, przestrzeni miejskich, krajobrazu, miejsc kulturowych i historycznych, transportu oraz przedstawienie perspektywy emicznej [Headland, Pike, Harris 1990; Fine, Torre 2019]. Analiza wyników badań została przeprowadzona przy użyciu autoetnografi analitycznej Leona Andersona [2014]. Turystyka kulturowa osób z niepełnosprawnością wiąże się ściśle z dostępną architekturą, przemyślaną infrastrukturą oraz transportem, jednak przede wszystkim zależy od adaptowania się do zastanych warunków, jak również korzystania ze wsparcia dostępnego dzięki relacjom międzyludzkim. Wyniki analiz wskazują, że badania wykorzystujące narracje i autonarracje, oferują możliwość pełniejszego ujęcia fenomenu podróży oraz dostępności osób z niepełnosprawnościami do turystyki kulturowej. Analiza sposobów uczestnictwa w przestrzeni miejskiej i przestrzeni krajobrazu, radzenia sobie z dostępnością lub jej brakiem przez osoby z niepełnosprawnościami, pozwala na uchwycenie emicznej perspektywy dostępności, co umożliwia dostrzeżenie, że dostępność to nie tylko dostępność infrastrukturalna, ale również sensoryczna, informacyjna i relacyjna.

Biogram autora
  1. Magda Lejzerowicz - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

    MAGDA LEJZEROWICZ

    ORCID: 0000-0001-7225-2387

    – dr, badaczka różnorodności, adiunkt w adiunkt w Zakładzie Interdyscyplinarnych Badań w obszarze Inkluzji Społecznej w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Zajmuje się etycznymi, społecznymi i pedagogicznymi aspektami systemów inkluzji ze szczególnym uwzględnieniem edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością. Pozostałe zainteresowania naukowe: osoba z niepełnosprawnością jako podmiot – autor własnego życia, tożsamość a niepełnosprawność, stygmatyzacja i wykluczenie społeczne, komunikacja z osobami z niepełnosprawnością, przygotowanie kadry szkolnej i akademickiej do pracy z osobami z niepełnosprawnością. Współpracuje z Zakładem Socjologii i Antropologii Kultury Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

    Kontakt: mlejzerowicz@aps.edu.pl

Bibliografia

Ambrose I., 2012, European Policies for Accessible Tourism, [in:] D. Buhalis, S. Darcy, I. Ambrose (ed.), Best Practice in Accessible Tourism: Inclusion, Disability, Ageing Population and Tourism, Channel View Publications, s. 100-106

Anderson L., 2014, Autoetnografia analityczna, przeł. M. Brzozowska-Brywczyńska, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, nr 10(3), s. 144–167

Bąk I., 2007, Atrakcyjność regionów turystycznych w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem warunków ekologicznych, [w:] W. Ostasiewicz (red.), Statystyka w praktyce społeczno-gospodarczej, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego, Wrocław

Berkes F., 2012, Sacred ecology, Third edition, Routledge, New York, USA

Bloch N., 2013, Prawdziwy dzikus – czyli zgubna wiara w utopię autentyczności, Post-Turysta, 9(52)

Bourdieu P., 1986, The Forms of Capital, [in:] A.H. Halsey, H. Lauder, P. Brown, A.S. Wells (ed.), Education: Culture, economy, and society, Oxford University Press, Oxford, s. 280–291

Boys J., 2014, Doing disability differently: an alternative handbook on architecture, dis/ability and designing for everyday life, Routledge

Branquinho de Almeida S., Santos N., Mendez Diaz M., Santiago I., 2023, Tourist Experiences and/or Experiential Tourism? Study on the perception of the experience by the traveler, „Scientific Journal of Applied Social and Clinical Science”, nr 3, s. 2-11

Buckley R., Cooper M.-A., 2022, Analytical autoethnography in tourism research: when, why, how, and how reliable?, „Tourism Recreation Research”, nr 49, s. 1-9

Buhalis D., Darcy S., Ambrose I., 2012, Best Practice in Accessible Tourism: Inclusion, Disability, Ageing Population and Tourism, Channel View Publications

Can M., Mısır S., 2024, Mexican Gastronomy From Examples Of World Gastronomy, M.Ü. Girgen, V. KARAPETKOVSKA-HRISTOVA (ed.) Proceedings of 4. International Uludag Scientific Research and Innovation, Bursa/Türkiye

Carrasco Vargas R., Vázquez López V. A., Martin S., 2009, Daily life of the ancient Maya recorded on murals at Calakmul, Mexico, [in:] Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. vol. 106(46), p. 19245–19249

Darmach K., 2023, Celebrare Convivium. Miasto w podróży – perspektywa gościnności, „Journal of Urban Ethnology”, nr 21, s. 163–176

Dewey J., 1988, Jak myślimy?, przeł. Z. Bastgenówna, PWN, Warszawa

Ellis C., Bochner A. P., Denzin N. K., Lincoln Y. S., Morse J. M., Pelias R. J., Richardson L., 2008, Talking and thinking about qualitative research, „Qualitative Inquiry”, nr 14(2), s. 254–284

Ferguson P.M., Nusbaum E., 2012, Disability studies: what is it and what difference does it make, „Research & Practice for Person with Severe Disabilities”, nr 37(2), s. 70–80

Fine M., Torre M.E., 2019, Critical Participatory Action Research: A feminist project for validity and solidarity, „Psychology of Women Quarterly”, nr 43(4), s. 433-444

Fuller-Iglesias H.R., Antonucci T.C., 2016, Familism, Social Network Characteristics, and Well-being among Older Adults in Mexico, „Journal of Cross-Cultural Gerontology”, nr 31(1), s. 1-17

Gissen D., 2023, The Architecture of Disability: Buildings, Cities, and Landscapes beyond Access, University of Minnesota Press

Gonda T., 2023, The importance of infrastructure in the development of accessible tourism, „Journal of Infrastructure, Policy and Development”, nr 8

Hamraie A., 2017, Building access: Universal design and the politics of disability, University of Minnesota Press

Hayden T. B., 2018, Disambiguating Legalities: Street Vending, Law, and Boundary-work in Mexico City, „Ethnoscripts”, nr 18 (2), s. 15–30

Hayden T. B., 2021, Street food as infrastructure: consumer mobility, vendor removability and food security in Mexico City, „Food, Culture & Society”, nr 24(1), s. 98–111

Headland T. N., Pike K. L., Harris M. (red.), 1990, Emics and etics: The insider/outsider debate, Frontiers of Anthropology, nr 7, Sage Publications, Newbury Park

Iwasiński Ł., 2015, Turystyka jako rynek doświadczeń, „Kultura Popularna”, nr 44, s. 28-38

Jain D., Desjardins A., Findlater L., Froehlich J., 2019, Autoethnography of a Hard of Hearing Traveler, „Proceedings of The 21st International ACM SIGACCESS Conference”, nr 21, s. 236-248

Jay M., 1993, Downcast Eyes: The Denigration of Vision in Twentieth-Century French Thought, University of California Press, Berkeley and Los Angeles

Lejzerowicz M., Bargieł E., Boryca W., 2023, Kultura a osoby z niepełnosprawnościami, [w:] J. Głodkowska (red.), Duma niepełnosprawności. Interdyscyplinarne Studia nad Niepełnosprawnością w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 331–345

Long-Solís J., 2007, A Survey of Street Foods in Mexico City, „Food and Foodways”, nr 15(3–4), s. 213–236

López-Maldonado Y., Berkes F., 2017, Restoring the environment, revitalizing the culture: cenote conservation in Yucatan, Mexico, „Ecology and Society”, nr 22

MacCannell D., 2002, Turysta. Nowa teoria klasy próżniaczej, Wydawnictwo Muza, Warszawa

Martin S., 2024, In search of the serpent kings: From Dzibanche to Calakmul, „Ancient Mesoamerica”, 35(3), s. 822–838. doi:10.1017/S095653612200030X

Maudita Z., Widadsyah M., 2023, Autoethnographic Tourism Experience of Wheelchair User in Bali, Indonesia, „Indonesian Journal of Disability Studies”, nr 10(2), s. 253-271

McKillop H., 2004, The Ancient Maya: New Perspectives, Louisiana State University, s. 1-453

Middleton V. T. C. et al., 1996, Marketing w turystyce, tłum. M. Nalazek, Polska Agencja Promocji Turystyki, Warszawa

Nguyen T., Bui T., Pham M., 2026, Evaluating the role of street food experience, destination image, and satisfaction in shaping tourist behavior, „Tourism and hospitality management”, nr 32, s. 149-164

Niezgoda A., 2013, Rola doświadczenia w zachowaniach konsumenta na rynku turystycznym. Koncepcja ekonomii doświadczeń i marketingu doznań, „Folia Turistica”, nr 28, s. 91-106

Obeidat W., 2023, Rural and traditional cafes and restaurants: a new emerging trend in domestic tourism, „Worldwide Hospitality and Tourism Themes”, nr 15(1), s. 74-83

Oliver M., 2018, Understanding Disability. From Theory to Practice, Bloomsbury Publishing

Pike K. L., 1967, Language in relation to a unified theory of the structure of human behavior, Mouton & Co., The Hague

Pine B. J., Gilmore J. H., 1999, The Experience Economy: Work Is Theater & Every Business a Stage, Harvard Business School Press

Power A., Coverdale A., Croydon A., Hall E., Kaley A., Macpherson H., Nind M., 2022, Personalisation Policy in the Lives of People with Learning Disabilities: A Call to Focus on How People Build Their Lives Relationally, „Critical Social Policy”, nr 42(2), s. 220–240

Ravina L., Solares M., Martínez H., 2020, Tourism in Mexico and the Use of Cultural Heritage as a Commodification’s Product, [in:] A. Kavoura, E. Kefallonitis, P. Theodoridis (ed.), Strategic Innovative Marketing and Tourism, Springers Proceedings in Business and Economics, pp 265-271

Richards G., 1996, Cultural Tourism in Europe, CABI, Wallingford, Oxfordshire, UK

Roberson D. N., 2018, Learning while traveling: The school of travel, „Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education”, nr 22, s. 14-18

Romero Sandoval R., 2017, El Inframundo de los antiguos mayas, UNAM, México

Ryszkowski W., Ryszkowska E., 2006, Kategoria doświadczenia jako perspektywiczny kierunek badań i zastosowań w turystyce, [w:] J. Krupa, J. Biliński (red.), Turystyka w badaniach naukowych. Prace przyrodnicze i humanistyczne, WSiZ, Rzeszów, s. 317–326

Sáez-Velasco S., Merino-Orozco A., Di Giusto-Valle C., Mercado-Val E., Pérez De Albéniz-Garrote G., Delgado-Benito V., Medina-Gómez B., 2025, Cultural Participation As A Pathway To Social Inclusion: A Systematic Review And Youth Perspectives On Disability And Engagement, „Societies”, nr 15(10), s. 288

Schwartz A., Galliher R., Domenech Rodríguez M., 2011, Self-Disclosure in Latinos' Intercultural and Intracultural Friendships and Acquaintanceships: Links With Collectivism, Ethnic Identity, and Acculturation, „Cultural Diversity & Ethnic Minority Psychology”, nr 17, s. 116-121

Shakespeare T., 2006, The social model of disability, [in:] L. J. Davis (ed.), The disability studies reader, wyd. 2, Routledge, s. 197–204

Sharer R. J., Traxler L. P., 2005, The Ancient Maya, Stanford University Press, Palo Alto

Steen M., Manschot M., Koning N., 2011, Benefits of Co-design in Service Design Projects, „International Journal of Design”, nr 5

Stephens K., Butler M., Holloway L. M., Goncu C., Marriott K., 2020, Smooth sailing? Autoethnography of recreational travel by a blind person, [in:] Proceedings of the 22nd International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility, s. 1-12

Sugiama A., Tirani N., 2021, The Identification of Infrastructure, Accessibility, Environment, and Physical Tourism Attraction Resources: Cibeureum Lake Case, [in:] Proceedings of the 2nd International Seminar of Science and Applied Technology (ISSAT 2021), Advances in Engineering Research, volume 207

Sztobryn-Giercuszkiewicz J., 2020, Badać – nie wykluczając. Rozważania nad metodologią dostępności, [w:] G. Całek, J. Niedbalski, D. Żuchowska-Skiba (red.), Jak badać zjawisko niepełnosprawności. Szanse i zagrożenia założeń teoretycznych i metodologicznych studiów nad niepełnosprawnością, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 97–110

Tańczuk R., 2015, Kolekcjonowanie jako doświadczenie haptyczne. Refleksje teoretyczne, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej”, nr 1

Thomé Ortiz H., 2017, Gastronomy tourism: challenges and opportunities to value traditional mexican cuisine, [w:] Second Global Report on Gastronomy Tourism, UNWTO, Madrid

Urry J., 2007, Spojrzenie turysty, tłum. A. Szulżycka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Urry J., 2009, Socjologia mobilności, tłum. J. Stawiński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Wieczorkiewicz A., 2008, Apetyt turysty: o doświadczeniu świata w podróży, Universitas, Kraków

Yau M., Mckercher B., Packer T., 2004, Traveling with a disability: More than an Access Issue, „Annals of Tourism Research”, nr 31, s. 946-960

Zajadacz A., Lubarska A., 2019, Development of a Catalogue of Criteria for Assessing the Accessibility of Cultural Heritage Sites, „Studia Periegetica”, nr 26

Zúñiga Espinosa N., Zamora Ramos M., Figueroa Velázquez J., 2023, Value Co-creation as a Tool for Tourism Development Program in Mexico “Pueblos Mágicos”: Towards Sustainable Behavior in Local Tourism, „Business Research Proceedings”, nr 1(1), s. 56–57

Lista światowego dziedzictwa Unesco, https://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwo-kulturowe/swiatowe-dziedzictwo/lista-swiatowego-dziedzictwa/

dostęp: 22.06.2026]

Pobrania
Opublikowane
30-09-2026
Dział
Artykuły
Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Turystyka Kulturowa

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Turystyka kulturowa: doświadczanie podróży w narracjach osób z niepełnosprawnościami. Autoetnograficzne studium podróży po Meksyku. (2026). Turystyka Kulturowa, 140(3), 79-108. https://doi.org/10.62875/4wkm9n66

Podobne artykuły

31-40 z 40

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.