Turystyka kulturowa: doświadczanie podróży w narracjach osób z niepełnosprawnościami. Autoetnograficzne studium podróży po Meksyku
- Autor
-
-
Autor
-
- Słowa kluczowe:
- Array
- Abstrakt
-
W artykule został przedstawiony opis doświadczania podróży oraz dostępności turystyki kulturowej poprzez analizę materiałów: zdjęć, filmów, nagrań audio, opisów narracyjnych zebranych przez badaczki z niepełnosprawnością w podróży po Meksyku w marcu i kwietniu 2025 roku. Projekt badawczy dotyczący doświadczania dostępności kultury zakładał badania w bezpośrednim doświadczaniu podróży, przestrzeni miejskich, krajobrazu, miejsc kulturowych i historycznych, transportu oraz przedstawienie perspektywy emicznej [Headland, Pike, Harris 1990; Fine, Torre 2019]. Analiza wyników badań została przeprowadzona przy użyciu autoetnografi analitycznej Leona Andersona [2014]. Turystyka kulturowa osób z niepełnosprawnością wiąże się ściśle z dostępną architekturą, przemyślaną infrastrukturą oraz transportem, jednak przede wszystkim zależy od adaptowania się do zastanych warunków, jak również korzystania ze wsparcia dostępnego dzięki relacjom międzyludzkim. Wyniki analiz wskazują, że badania wykorzystujące narracje i autonarracje, oferują możliwość pełniejszego ujęcia fenomenu podróży oraz dostępności osób z niepełnosprawnościami do turystyki kulturowej. Analiza sposobów uczestnictwa w przestrzeni miejskiej i przestrzeni krajobrazu, radzenia sobie z dostępnością lub jej brakiem przez osoby z niepełnosprawnościami, pozwala na uchwycenie emicznej perspektywy dostępności, co umożliwia dostrzeżenie, że dostępność to nie tylko dostępność infrastrukturalna, ale również sensoryczna, informacyjna i relacyjna.
- Biogram autora
- Bibliografia
-
Ambrose I., 2012, European Policies for Accessible Tourism, [in:] D. Buhalis, S. Darcy, I. Ambrose (ed.), Best Practice in Accessible Tourism: Inclusion, Disability, Ageing Population and Tourism, Channel View Publications, s. 100-106
Anderson L., 2014, Autoetnografia analityczna, przeł. M. Brzozowska-Brywczyńska, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, nr 10(3), s. 144–167
Bąk I., 2007, Atrakcyjność regionów turystycznych w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem warunków ekologicznych, [w:] W. Ostasiewicz (red.), Statystyka w praktyce społeczno-gospodarczej, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego, Wrocław
Berkes F., 2012, Sacred ecology, Third edition, Routledge, New York, USA
Bloch N., 2013, Prawdziwy dzikus – czyli zgubna wiara w utopię autentyczności, Post-Turysta, 9(52)
Bourdieu P., 1986, The Forms of Capital, [in:] A.H. Halsey, H. Lauder, P. Brown, A.S. Wells (ed.), Education: Culture, economy, and society, Oxford University Press, Oxford, s. 280–291
Boys J., 2014, Doing disability differently: an alternative handbook on architecture, dis/ability and designing for everyday life, Routledge
Branquinho de Almeida S., Santos N., Mendez Diaz M., Santiago I., 2023, Tourist Experiences and/or Experiential Tourism? Study on the perception of the experience by the traveler, „Scientific Journal of Applied Social and Clinical Science”, nr 3, s. 2-11
Buckley R., Cooper M.-A., 2022, Analytical autoethnography in tourism research: when, why, how, and how reliable?, „Tourism Recreation Research”, nr 49, s. 1-9
Buhalis D., Darcy S., Ambrose I., 2012, Best Practice in Accessible Tourism: Inclusion, Disability, Ageing Population and Tourism, Channel View Publications
Can M., Mısır S., 2024, Mexican Gastronomy From Examples Of World Gastronomy, M.Ü. Girgen, V. KARAPETKOVSKA-HRISTOVA (ed.) Proceedings of 4. International Uludag Scientific Research and Innovation, Bursa/Türkiye
Carrasco Vargas R., Vázquez López V. A., Martin S., 2009, Daily life of the ancient Maya recorded on murals at Calakmul, Mexico, [in:] Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. vol. 106(46), p. 19245–19249
Darmach K., 2023, Celebrare Convivium. Miasto w podróży – perspektywa gościnności, „Journal of Urban Ethnology”, nr 21, s. 163–176
Dewey J., 1988, Jak myślimy?, przeł. Z. Bastgenówna, PWN, Warszawa
Ellis C., Bochner A. P., Denzin N. K., Lincoln Y. S., Morse J. M., Pelias R. J., Richardson L., 2008, Talking and thinking about qualitative research, „Qualitative Inquiry”, nr 14(2), s. 254–284
Ferguson P.M., Nusbaum E., 2012, Disability studies: what is it and what difference does it make, „Research & Practice for Person with Severe Disabilities”, nr 37(2), s. 70–80
Fine M., Torre M.E., 2019, Critical Participatory Action Research: A feminist project for validity and solidarity, „Psychology of Women Quarterly”, nr 43(4), s. 433-444
Fuller-Iglesias H.R., Antonucci T.C., 2016, Familism, Social Network Characteristics, and Well-being among Older Adults in Mexico, „Journal of Cross-Cultural Gerontology”, nr 31(1), s. 1-17
Gissen D., 2023, The Architecture of Disability: Buildings, Cities, and Landscapes beyond Access, University of Minnesota Press
Gonda T., 2023, The importance of infrastructure in the development of accessible tourism, „Journal of Infrastructure, Policy and Development”, nr 8
Hamraie A., 2017, Building access: Universal design and the politics of disability, University of Minnesota Press
Hayden T. B., 2018, Disambiguating Legalities: Street Vending, Law, and Boundary-work in Mexico City, „Ethnoscripts”, nr 18 (2), s. 15–30
Hayden T. B., 2021, Street food as infrastructure: consumer mobility, vendor removability and food security in Mexico City, „Food, Culture & Society”, nr 24(1), s. 98–111
Headland T. N., Pike K. L., Harris M. (red.), 1990, Emics and etics: The insider/outsider debate, Frontiers of Anthropology, nr 7, Sage Publications, Newbury Park
Iwasiński Ł., 2015, Turystyka jako rynek doświadczeń, „Kultura Popularna”, nr 44, s. 28-38
Jain D., Desjardins A., Findlater L., Froehlich J., 2019, Autoethnography of a Hard of Hearing Traveler, „Proceedings of The 21st International ACM SIGACCESS Conference”, nr 21, s. 236-248
Jay M., 1993, Downcast Eyes: The Denigration of Vision in Twentieth-Century French Thought, University of California Press, Berkeley and Los Angeles
Lejzerowicz M., Bargieł E., Boryca W., 2023, Kultura a osoby z niepełnosprawnościami, [w:] J. Głodkowska (red.), Duma niepełnosprawności. Interdyscyplinarne Studia nad Niepełnosprawnością w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 331–345
Long-Solís J., 2007, A Survey of Street Foods in Mexico City, „Food and Foodways”, nr 15(3–4), s. 213–236
López-Maldonado Y., Berkes F., 2017, Restoring the environment, revitalizing the culture: cenote conservation in Yucatan, Mexico, „Ecology and Society”, nr 22
MacCannell D., 2002, Turysta. Nowa teoria klasy próżniaczej, Wydawnictwo Muza, Warszawa
Martin S., 2024, In search of the serpent kings: From Dzibanche to Calakmul, „Ancient Mesoamerica”, 35(3), s. 822–838. doi:10.1017/S095653612200030X
Maudita Z., Widadsyah M., 2023, Autoethnographic Tourism Experience of Wheelchair User in Bali, Indonesia, „Indonesian Journal of Disability Studies”, nr 10(2), s. 253-271
McKillop H., 2004, The Ancient Maya: New Perspectives, Louisiana State University, s. 1-453
Middleton V. T. C. et al., 1996, Marketing w turystyce, tłum. M. Nalazek, Polska Agencja Promocji Turystyki, Warszawa
Nguyen T., Bui T., Pham M., 2026, Evaluating the role of street food experience, destination image, and satisfaction in shaping tourist behavior, „Tourism and hospitality management”, nr 32, s. 149-164
Niezgoda A., 2013, Rola doświadczenia w zachowaniach konsumenta na rynku turystycznym. Koncepcja ekonomii doświadczeń i marketingu doznań, „Folia Turistica”, nr 28, s. 91-106
Obeidat W., 2023, Rural and traditional cafes and restaurants: a new emerging trend in domestic tourism, „Worldwide Hospitality and Tourism Themes”, nr 15(1), s. 74-83
Oliver M., 2018, Understanding Disability. From Theory to Practice, Bloomsbury Publishing
Pike K. L., 1967, Language in relation to a unified theory of the structure of human behavior, Mouton & Co., The Hague
Pine B. J., Gilmore J. H., 1999, The Experience Economy: Work Is Theater & Every Business a Stage, Harvard Business School Press
Power A., Coverdale A., Croydon A., Hall E., Kaley A., Macpherson H., Nind M., 2022, Personalisation Policy in the Lives of People with Learning Disabilities: A Call to Focus on How People Build Their Lives Relationally, „Critical Social Policy”, nr 42(2), s. 220–240
Ravina L., Solares M., Martínez H., 2020, Tourism in Mexico and the Use of Cultural Heritage as a Commodification’s Product, [in:] A. Kavoura, E. Kefallonitis, P. Theodoridis (ed.), Strategic Innovative Marketing and Tourism, Springers Proceedings in Business and Economics, pp 265-271
Richards G., 1996, Cultural Tourism in Europe, CABI, Wallingford, Oxfordshire, UK
Roberson D. N., 2018, Learning while traveling: The school of travel, „Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education”, nr 22, s. 14-18
Romero Sandoval R., 2017, El Inframundo de los antiguos mayas, UNAM, México
Ryszkowski W., Ryszkowska E., 2006, Kategoria doświadczenia jako perspektywiczny kierunek badań i zastosowań w turystyce, [w:] J. Krupa, J. Biliński (red.), Turystyka w badaniach naukowych. Prace przyrodnicze i humanistyczne, WSiZ, Rzeszów, s. 317–326
Sáez-Velasco S., Merino-Orozco A., Di Giusto-Valle C., Mercado-Val E., Pérez De Albéniz-Garrote G., Delgado-Benito V., Medina-Gómez B., 2025, Cultural Participation As A Pathway To Social Inclusion: A Systematic Review And Youth Perspectives On Disability And Engagement, „Societies”, nr 15(10), s. 288
Schwartz A., Galliher R., Domenech Rodríguez M., 2011, Self-Disclosure in Latinos' Intercultural and Intracultural Friendships and Acquaintanceships: Links With Collectivism, Ethnic Identity, and Acculturation, „Cultural Diversity & Ethnic Minority Psychology”, nr 17, s. 116-121
Shakespeare T., 2006, The social model of disability, [in:] L. J. Davis (ed.), The disability studies reader, wyd. 2, Routledge, s. 197–204
Sharer R. J., Traxler L. P., 2005, The Ancient Maya, Stanford University Press, Palo Alto
Steen M., Manschot M., Koning N., 2011, Benefits of Co-design in Service Design Projects, „International Journal of Design”, nr 5
Stephens K., Butler M., Holloway L. M., Goncu C., Marriott K., 2020, Smooth sailing? Autoethnography of recreational travel by a blind person, [in:] Proceedings of the 22nd International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility, s. 1-12
Sugiama A., Tirani N., 2021, The Identification of Infrastructure, Accessibility, Environment, and Physical Tourism Attraction Resources: Cibeureum Lake Case, [in:] Proceedings of the 2nd International Seminar of Science and Applied Technology (ISSAT 2021), Advances in Engineering Research, volume 207
Sztobryn-Giercuszkiewicz J., 2020, Badać – nie wykluczając. Rozważania nad metodologią dostępności, [w:] G. Całek, J. Niedbalski, D. Żuchowska-Skiba (red.), Jak badać zjawisko niepełnosprawności. Szanse i zagrożenia założeń teoretycznych i metodologicznych studiów nad niepełnosprawnością, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 97–110
Tańczuk R., 2015, Kolekcjonowanie jako doświadczenie haptyczne. Refleksje teoretyczne, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej”, nr 1
Thomé Ortiz H., 2017, Gastronomy tourism: challenges and opportunities to value traditional mexican cuisine, [w:] Second Global Report on Gastronomy Tourism, UNWTO, Madrid
Urry J., 2007, Spojrzenie turysty, tłum. A. Szulżycka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Urry J., 2009, Socjologia mobilności, tłum. J. Stawiński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Wieczorkiewicz A., 2008, Apetyt turysty: o doświadczeniu świata w podróży, Universitas, Kraków
Yau M., Mckercher B., Packer T., 2004, Traveling with a disability: More than an Access Issue, „Annals of Tourism Research”, nr 31, s. 946-960
Zajadacz A., Lubarska A., 2019, Development of a Catalogue of Criteria for Assessing the Accessibility of Cultural Heritage Sites, „Studia Periegetica”, nr 26
Zúñiga Espinosa N., Zamora Ramos M., Figueroa Velázquez J., 2023, Value Co-creation as a Tool for Tourism Development Program in Mexico “Pueblos Mágicos”: Towards Sustainable Behavior in Local Tourism, „Business Research Proceedings”, nr 1(1), s. 56–57
Lista światowego dziedzictwa Unesco, https://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwo-kulturowe/swiatowe-dziedzictwo/lista-swiatowego-dziedzictwa/
dostęp: 22.06.2026]
- Pobrania
- Opublikowane
- 30-09-2026
- Dział
- Artykuły
- Licencja
-
Prawa autorskie (c) 2026 Turystyka Kulturowa

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
Podobne artykuły
- Michelle Mbazuigwe, Turystyka biedy w Lagos (Nigeria): komodyfikacja nierówności miejskich w mediach społecznościowych na przykładzie Makoko , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
- Joanna Klaudia Luberda, Turystyka filmowa jako czynnik rozwoju regionu Jeziora Como we Włoszech , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Barbara Weżgowiec, Duch Gór jako kapitał narracyjny Karkonoszy – od legendy do współczesnych reinterpretacji mitu w literaturze, muzeach i mediach cyfrowych , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Daria Tsyhanova, Przemysław Charzyński, Mroczna turystyka w opinii studentów: percepcja destynacji, reakcje emocjonalne i postawy uczestników , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
- dr hab., prof. UE Beata Krystyna Reformat, Synergiczny potencjał śląskich przestrzeni poprzemysłowych jako katalizator rozwoju turystyki filmowej , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Zbigniew Borek, Krzysztof Lipecki, Dominik Ziarkowski, Adaptacja zabytków na funkcje hotelarskie na przykładzie Stowarzyszenia Hotele Historyczne w Polsce , Turystyka Kulturowa: Tom 137 Nr 4 (2025): Varia
- Cyryl Konstantinovski Puntos, Dostępność turystyczna grodzisk wczesnośredniowiecznych w Karpatach Polskich , Turystyka Kulturowa: Tom 137 Nr 4 (2025): Varia
- Marcin Gorączko, Dr hab. Łukasz Gaweł, prof. UJ, Prof. dr hab. Beata Raszka, Dr hab. Krzysztof Kasprzak, Dr Natalia Ożegalska-Łukasik, Patryk Gawor, Pytanie 116: W jakim zakresie sztuczna inteligencja wkracza do turystyki kulturowej? , Turystyka Kulturowa: Tom 140 Nr 3 (2026): Narracje w turystyce kulturowej
- Magdalena Kwiek, Sport i rekreacja w filmach promocyjnych miast jako element kreowania marki miejsca. Analiza porównawcza wybranych miast polskich i europejskich , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Armin Mikos von Rohrscheidt, Lokalna historia i dziedzictwo kulturowe jako podstawa potencjału turystycznego na przykładzie mikroregionu zielonogórskiego , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.
