Między „interpretacją” a „teoretyzacją” – badanie działania podmiotowego w turystyce kulturowej
- Autor
-
-
Andrzej Michał Bełkot
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Kulturoznawstwa
Autor
-
- Słowa kluczowe:
- Array, Array, Array, Array
- Abstrakt
-
Głównym celem artykułu jest prezentacja podmiotowego modelu działania turysty kulturowego. Rozpoczyna go wstępny przegląd definicji turystyki kulturowej. Ich zróżnicowanie zarówno od strony formalnej, jak i merytorycznej wskazuje na konkurencję wśród ujęć, co dobrze służy rozwojowi wiedzy o tym zjawisku. Interesuje mnie jednak wskazanie i zanalizowanie sposobów, wedle których konstruuje się kluczowe atrybuty tych definicji. Określam ją mianem perspektyw i wyróżniam ich trzy rodzaje: podmiotową, przedmiotową i czynnościową. Po opisie ich zakresów znaczeniowych wykorzystuję ich specyfikę pojęciową w ujęciu modelowym. Czynię to w oparciu o czteroelementową strukturę związku intencjonalnego (poznawczego), w ramach którego wyróżniam: 1) narzędzia, 2) czynności, 3) materię, 4) rezultaty. Kolejnym krokiem jest sprawdzania modelu w obrębie dwóch odmiennych podejść badawczych: „interpretacji” Freemana Tildena oraz „teoretyzacji” Wojciecha Burszty. Uzyskane wyniki testu tego narzędzia pozwalają wskazać różnice w działaniach turysty kulturowego w uświadamianym przez niego związku intencyjnym (celu, przebiegu, rezultatu). Każde z podejść oferuje wymierne korzyści poznawcze. W żaden sposób nie wyczerpują one wiedzy o podmiotowym działaniu turysty kulturowego, lecz stanowią tylko wstępną propozycję w jego pojmowaniu. Propozycja ta może zachęcać do rozwoju dalszych ujęć tego rodzaju, samego modelu lub stworzenia jego alternatywnego wariantu.
- Bibliografia
-
Ashworth G., 2015, Planowanie dziedzictwa, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków, tłum. M. Duda-Gruc
Brzechczyn K., 2019, Modele w nauce, w: Janeczek S., Walczak M., Starościc A., (red.), Metodologia nauki, Część I: Czym jest Nauka?, Wydawnictwo KUL, Lublin
Buczkowska-Gołąbek K., 2019, Pytanie 86: Quo vadis turystyko kulturowa, „Turystyka Kulturowa”, nr 5, s. 156-154
Burszta W., Świat jako więzienie kultury, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2008
Burszta W., 2015, Preteksty, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk
Cohen E., 1972, Toward A Sociology of International Tourism, “Social Research”, vol. 39, No. 1, s. 164-182
Cohen E., 1979, Rethinking the Sociology of Tourism, „Annals of Tourism Research”, No. 6/1, s. 18–35
Cohen E., 1984, The Sociology of Tourism: Approaches, Issues, and Findings, “Annual Review of Sociology”, No. 10(1) s. 373-392
Cohen E., 1988, Authenticity and Commoditization in Tourism, „Annals of Tourism Research”, 15/3, s. 371–386
Cohen, E., & Cohen, S., 2012, Authentication: Hot and cold, “Annals of Tourism Research”, vol. 39, No. 3, s. 1295–1314
Geertz C., 2000, Dzieło i życie, Antropolog jako autor, Wydawnictwo KR, Warszawa, tłum. E. Dziurak, S. Sikora
Goffman E., 1981, Człowiek w teatrze życia codziennego, PIW, Warszawa, tłum. H. i P. Śpiewak
Herkt M., Kępski M., 2022, Pytanie 100: Jak turystyka kulturowa wpływa na dziedzictwo niematerialne?, „Turystyka Kulturowa”, nr 3 (124), 271-338
Iwasiński Ł., 2015, Turystyka jako rynek doświadczeń, „Kultura Popularna”, nr 2 (44), 28-38
Jakobson R., 1960, Poetyka w świetle językoznawstwa, „Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej”, 51/2, 431-473
Kaczmarek S., Kapusta A., 2022, Od dziedzictwa
niematerialnego do produktu turystycznego – o autentyczności w turystyce kulturowej, „Turystyka Kulturowa”, nr 3, s. 7-48
Kazimierczak M., 2018, Podróż w przestrzeni moralnej turysty kulturowego, „Turystyka Kulturowa”, nr 3, 7-18
Kępski M., 2019, Wprowadzenie, w: Tilden F., Interpretacja dziedzictwa, Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, Poznań, tłum. przez Agnieszka Wilga
Kmita J., 1976, Szkice z teorii poznania naukowego, PWN, Warszawa
Kmita J., 1982, O kulturze symbolicznej, Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, Poznań
Kmita J., 1985, Kultura i poznanie, PWN, Warszawa
Kmita J., 2007, Późny wnuk filozofii. Wprowadzenie do kulturoznawstwa, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań
MacCannel D., 2002, Turysta. Nowa teoria klasy próżniaczej, Wydawnictwo Literackie Muza, Warszawa , tłum. E. Klekot
Małolepszy B., Kępski M., 2021, Pytanie 96: W jaki sposób turystyka kulturowa skupia się na podmiocie?, „Turystyka Kulturowa”, nr 3, s. 373-413
Mączak A., 1984, Peregrynacje. Wojaże. Turystyka, Czytelnik, Warszawa
Mikos von Rohrscheidt A., 2008a, Turystyka kulturowa: fenomen, potencjał, perspektywy, GWSHM Milenium, Gniezno
Mikos von Rohrscheidta, A., 2008b Turystyka Kulturowa – wokół definicji, „Turystyka Kulturowa”, nr 1, s. 4-21
Mikos v. Rohrscheidt A., 2016a, Turystyka kulturowa. Fenomen, potencjał, perspektywy, Wyd. KulTour.pl, Poznań
Mikos von Rohrscheidt A., 2016b, Analiza programów imprez turystycznych jako podstawa typologii uczestników turystyki religijnej, „Folia Turistica”, nr 39, s. 65-99
Mikos von Rohrscheidt A., 2019, Interpretacja dziedzictwa we współczesnej turystyce kulturowej. Cele i założenia, poziomy i wymiary programów, rodzaje podejmowanych działań, „Turystyka Kulturowa”, nr 6, 61-102
Mikos von Rohrscheidt A., 2021a, Interpretacja dziedzictwa w turystyce kulturowej. Konteksty, podmioty, zarządzanie, Bogucki Wydawnictwo Naukowe - Poznańskie Centrum Dziedzictwa, Poznań
Moore K., Buchmann A., Månsson M., Fisher D., 2021, Authenticity in tourism theory and experience. Practically indispensable and theoretically mischievous?, “Annals of Tourism Research”, 89 (103208), s. 1-11
Nowacki M., 2010, Autentyczność atrakcji a autentyczność doświadczeń turystycznych, „Folia Turistica” nr 23, s. 7-21
Nowacki M., 2020, Interpretacja dziedzictwa w XXI wieku: kreatywność, ko-kreacja i publiczny dyskurs w ekonomii doświadczeń, „Turystyka Kulturowa”, nr 3 (114), s. 12-40
Orzechowska-Kowalska K., Współczesny pielgrzym na szlaku do Santiago de Compostela, „Turystyka Kulturowa", nr 4, s. 36-55
Pałubicka A., 2011, Opozycja dwóch postaw wobec świata a koncepcja kultury Jerzego Kmity, „Filo-Sofija”, 1(12), s. 145-158
Pałubicka A., 2013, Gramatyka kultury europejskiej, Epigram, Bydgoszcz
Plichta P., 2020, Turystyka religijna – wprowadzenie do kolekcji tematycznej czasopisma naukowego, „Turystyka Kulturowa”, nr 6 (117), s. 192-220
Plichta P., 2024, Pytanie 107: Jak turystyka kulturowa może efektywnie wspomagać współczesne procesy edukacyjne i wychowawcze, „Turystyka Kulturowa”, nr 2 (131), s. 163-200
Piotrowska A., 2011, Co z tym strukturalizmem?: krótki przegląd teorii i zagadnień wybranych szkół lingwistycznych, „Językoznawstwo: współczesne badania, problemy i analizy językoznawcze”, nr 5, 121-129
Rajewska E., 2019, Tyldy Tildena, „Forum Poetyki”, nr 18,
Stasiak A., 2013, Produkt turystyczny w gospodarce doświadczeń, „Turyzm/Tourism” 23/1, 29-38
Tilden F., 2019, Interpretacja dziedzictwa, Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, Poznań, tłum. przez Agnieszka Wilga
Turner V., 2025, Proces rytualny. Struktura i antystruktura, PIW, Warszawa, tłum. Ewa Dżurak
Wańczyk-Welc A., 2024, Pojęcie postawy, [w:] Szwejka Ł. (red.), Postawy i styl życia młodzieży, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa, s. 11-38
Wang N., Gnoth J., 2014, Authenticity tourism, [w:] Jafari J., Xiao H. (eds.) Encyclopedia of Tourism, Springer International Publishing, Switzerland
Zamiara K., 1988, Formalne cechy rozwoju w różnych ujęciach modelowych, w: Tyszkowa M. (red.), Rozwój psychologiczny człowieka w ciągu życia. Zagadnienia teoretyczne i metodologiczne, PWN, Warszawa
Wieczorkiewicz A., 2008, Apetyt turysty. O doświadczaniu świata w podróży, Universitas, Kraków
Zamiara K., 2011, Droga twórcza Jerzego Kmity jako sekwencja przesunięć problemowych, „Filo-Sofija”, nr 1(12), s. 109-127
Żemła M., 2014, Autentyczność obiektywistyczna wybranych typów atrakcji w oczach turysty w kształtowaniu doświadczenia turystów, Ekonomiczne Problemy Turystyki, nr 1 (25), 385-404
Żemła M., 2017, Rola koncepcji ekonomii doświadczeń w postmodernistycznej interpretacji trendów rynkowych w turystyce i budowie nowoczesnych produktów turystycznych, „Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego’, t. 31, nr 3, s. 7-16
- Pobrania
- Opublikowane
- 31-12-2025
- Dział
- Artykuły
- Licencja
-
Prawa autorskie (c) 2025 Turystyka Kulturowa

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
Podobne artykuły
- Kamila Ziółkowska-Weiss, Rola turystyki filmowej w kształtowaniu wizerunku i rozwoju miasta na przykładzie Toronto , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Armin Mikos von Rohrscheidt, Lokalna historia i dziedzictwo kulturowe jako podstawa potencjału turystycznego na przykładzie mikroregionu zielonogórskiego , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
- Kamil Marek Detyna, Cienie nad Oslofjordem: autoetnograficzne studium fenomenu turystyki kryminalnej śladami Harry’ego Hole w świetle teorii miserable landscape , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Agnieszka Muszyńska, Anna Ostrowska-Tryzno, Przygotowanie kadr dla sektora turystyki kulturowej w świetle oczekiwań studentów z pokolenia Z – diagnoza i implikacje dydaktyczne , Turystyka Kulturowa: Tom 137 Nr 4 (2025): Varia
- Julia Kurantowicz, Turystyka filmowa w Jeruzalu po sukcesie serialu Ranczo , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- dr hab., prof. UE Beata Krystyna Reformat, Synergiczny potencjał śląskich przestrzeni poprzemysłowych jako katalizator rozwoju turystyki filmowej , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Andrzej Stasiak, Przemysław Charzyński, Agata Piasecka, Zainteresowanie turystyką filmową studentów polskich uczelni , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
- Ewa Pisula, Marcin Kania, Place brand communities as a tool used to raise awareness of the destination-factors of effectiveness , Turystyka Kulturowa: Tom 139 Nr (2) (2026): Varia
- Paweł Plichta, Mariusz Dzięglewski, Daniel Gołębiowski, Krzysztof Kasprzak, Beata Raszka, Barbara Weżgowiec, Zuzanna Agata Górecka, Arkady Rzegocki, Gnieźnieńskie Forum Ekspertów Turystyki Kulturowej Pytanie 113: Jak wykorzystywać potencjał turystyki kulturowej jako soft power w dyplomacji kulturalnej? , Turystyka Kulturowa: Tom 137 Nr 4 (2025): Varia
- Małgorzata Anna Skulimowska, Roztocze w literaturze i filmie a turystyka , Turystyka Kulturowa: Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.
