Turystyka Kulturowa. Czasopismo naukowe

Parowozownia w Katowicach jako przedmiot adaptacji – porównawcze studium przypadku

Autor
  • Dawid Wojacki

    Uniwersytet Śląski

    Autor

  • Krzysztof Holvik

    Uniwersytet Śląski

    https://orcid.org/0000-0002-4597-4744

    Autor

  • Ludwik Gallos

    Uniwersytet Śląski

    Autor

  • Mateusz Kałamała

    Uniwersytet Śląski

    Autor

  • Jan Kawecki

    Uniwersytet Śląski

    Autor

Słowa kluczowe:
Array, Array, Array, Array, Array
Abstrakt

Artykuł analizuje uwarunkowania ochrony i ponownego wykorzystania parowozowni w Katowicach, zestawiając jej losy z historią parowozowni Bytom Karb. Podstawę badania stanowią cztery transkrypcje pogłębionych wywiadów z trzema osobami związanymi z kolejnictwem i ochroną dziedzictwa. Materiał poddano jakościowej analizie tematycznej oraz analizie repertuarów interpretacyjnych. W wypowiedziach respondentów powracają wątki degradacji infrastruktury, odpowiedzialności instytucji oraz znaczenia inicjatyw oddolnych. Utrata materialnych śladów kolejnictwa uzasadnia potrzebę interwencji, natomiast praktyczna wiedza i zaangażowanie wolontariuszy legitymizują działania na rzecz ochrony. Istotne okazują się także ciągłość użytkowania obiektów, zachowanie ich kontekstu oraz możliwość bezpośredniego, zmysłowego kontaktu z dziedzictwem. Porównanie z Bytomiem Karbiem wskazuje na znaczenie utrzymania funkcji kolejowych, nie pozwala jednak uznać jej za jedyne wyjaśnienie odmiennych losów obu obiektów. Wyniki ukazują ochronę dziedzictwa technicznego jako obszar ścierania się różnych interpretacji i interesów. Analiza narracji pozwala wyjaśnić, jak respondenci uzasadniają potrzebę ochrony zabytków i przypisują odpowiedzialność za ich stan, nie przesądza jednak o przyczynach niepowodzenia działań dotyczących parowozowni katowickiej. Ograniczeniem badania jest niewielka liczba respondentów oraz brak perspektywy części kluczowych interesariuszy.

Bibliografia

Augé M., 2010, Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności. Wydawnictwo Naukowe PWN

Budny-Rzepecka J., Hojdys S., Lamparska M., Wagner T., Wójkowski G., 2024, Przywróćmy życie parowozowni w Katowicach. Raport z konsultacji społecznych. Stowarzyszenie Aktywności Obywatelskiej Bona Fides, Stowarzyszenie Ochrony Dziedzictwa Industrialnego Kongres Ochrony Zabytków

Dąbrowski J., 2017, Dziedzictwo przemysłu–dziedzictwo niechciane–dziedzictwo nieznane, „Ochrona Dziedzictwa Kulturowego”, nr 3, s. 147-160 https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-f57225ee-f869-4e83-9b54-e9ac41e948b5 [20.06.2026]

Dylewski A., 2012, Historia kolei w Polsce (1ed). Carta Blance Sp. z o.o.

Fisher M., 2014, Ghosts of my life, Zero Books

Gaweł D., 2020, Przekształcenia przestrzeni miejskiej, miejsce i nie-miejsce. „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych”, 16(4), s. 106–113

Goranczewski B., Stąporek K.,2009, Turystyka industrialna na Górnym Śląsku, „Young Sports Science of Ukraine”, 5(4), s. 39-44, https://www.kuratorium.krakow.pl/wp-content/uploads/2018/07/zal.-2.pdf [14.06.2026]

Grotowska S., 2016, Czy architektura czasów PRL ma znaczenie? Analiza wydarzenia medialnego, „Opuscula Sociologica”, 17(3), s.33-44

Herman K. M., 2016, Kolej wąskotorowa Piotrków—Sulejów, Księży Młyn Dom Wydawniczy

Kaczmarska A., Przybyłka A., 2010, Wykorzystanie potencjału przemysłowego i poprzemysłowego na potrzeby turystyki. Przykład Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego”, nr 14, s. 207–228.

Kęsik G., 2025, Architektura, dziedzictwo kulturowe i polityka przestrzenna w programach partii politycznych w Polsce, „Studia politologiczne” nr 78 , s. 237-252

Korcz P., Pyssa R., 2019, Atlas kolei wąskotorowych. KOLPRESS

Labuda A. S., 1997, Niemieckie dziedzictwo historyczno-artystyczne w Polsce. „Sądy, stereotypy i opinie po II wojnie światowej”, https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstreams/b4b40908-5804-408e-8269-a62580704df3/download [20.06.2026]

Lewandowski P., 2011, Budowy, odbudowy, sentymenty, resentymenty, „Czas Kultury”, nr 6 (165), s. 14–21

Marzec A., 2015, Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności, Fundacja Bęc Zmiana

Michalski M. A., 2025, Przecięte światy: O widmowym współistnieniu w Jeśli przecięto cię na pół Łukasza Barysa, „Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura”, Nr 51, s. 199–217

Murzyn M., 2018, Czy dziedzictwo jest płynne?, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka”, nr 99(1), s. 110–125

Nadolski P., Soida K., Keller D., Wieczorek E., Terczyński P., 2017, Węzeł kolejowy Katowice, Wydawnictwo Eurosprinter

Nowacki M., 2020, Interpretacja dziedzictwa w XXI wieku: Kreatywność, ko-kreacja i publiczny dyskurs w ekonomii doświadczeń, „Turystyka Kulturowa”, nr 3(114), s. 12–40. https://doi.org/10.62875/tk.v3i114.1153

Purchla J., 2013, W stronę heritologii, „Akademia Dziedzictwa 2001-2013: przegląd problemów badawczych z zakresu zarządzania i ochrony dziedzictwa w Polsce, Uniwersytet Jagielloński, s. 7-10

Purchla J., 2019, Modernizm na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/f1ab6714-9fdb-46ef-b9c9-7b767a8887bb/content [14.06.2026]

Ratajczak T., 2012, Zamek Przemysła czy Gargamela? Uwagi na temat kontrowersyjnej budowy atrapy zabytku w Poznaniu, „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne”, nr 13, s. 261–273

Smoke H., 2020, Cicha apokalipsa Zrujnowane pałace Dolnego Śląska. Wydawnictwo CM https://books.google.com/books? hl=pl&lr=&id=YjnFEAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA22&dq=opuszczone+zamki+dolnego+%C5%9Bl%C4%85ska&ots=5IjxQZ7Km6&sig=fRzkjVFAI8VX_Wkm2byLrGSjPbI [20.06.2026]

Soida K., 2025, Górnośląskie Koleje Wąskotorowe: I (T. 1–2), Wydawnictwo Eurosprinter

Szygendowski W., Walczak B. M., 2009, Adaptacje zespołów zabytkowych we współczesnych realiach społeczno-gospodarczych na przykładzie dziedzictwa poprzemysłowego Łodzi, [w:] B. Szmygin (red.) Adaptacja obiektów zabytkowych do współczesnych funkcji użytkowych, Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Warszawa-Lublin, s. 137–157

Tilden F., 1977, Interpreting our heritage (3d ed), University of North Carolina Press

Von Rohrscheidt A. M., 2018, Polityka historyczna z etyką w tle. Patologie w kreowaniu doświadczeń turystów kulturowych, „Folia Turistica”, nr 49, s. 67-123

Walczak B. M., 2022, Trudna rewitalizacja zabytków poprzemysłowych w Polsce–osiągnięcia i porażki, „Ochrona Zabytków”, nr 1 (280), s. 7–28

Werner W., Gralik D., Trzoss A., 2019, Media społecznościowe a funkcjonowanie wiedzy historycznej w Polsce. Raport z badań, „Przegląd Archiwalno-Historyczny”, nr 6, s. 211–235.

Wetherell M., Potter J., 1988, Discourse analysis and the identification of interpretative repertoires, (in) Antaki Ch. (ed.), Analysing everyday explanation: A casebook of methods, SAGE Publications, London s. 168 – 8183.

Wolny T., 2020, Dyskusja nad odbudową Pałacu Saskiego w Warszawie wobec problemu rekonstrukcji we współczesnej doktrynie konserwatorskiej, https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/069e6737-32ab-4a99-a5b8-ceb055482da3 [20.06.2026]

Pobrania
Opublikowane
30-09-2026
Dział
Artykuły
Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Turystyka Kulturowa

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Parowozownia w Katowicach jako przedmiot adaptacji – porównawcze studium przypadku. (2026). Turystyka Kulturowa, 140(3), 109-130. https://doi.org/10.62875/5kz0vj75

Podobne artykuły

1-10 z 39

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.