Turystyka Kulturowa. Czasopismo naukowe

Duch Gór jako kapitał narracyjny Karkonoszy – od legendy do współczesnych reinterpretacji mitu w literaturze, muzeach i mediach cyfrowych

Autor

  • Barbara Weżgowiec

    Autor

DOI:
https://doi.org/10.62875/mkjm7b07
Słowa kluczowe:
turystyka literacka; kapitał narracyjny; Duch Gór (Liczyrzepa); Karkonosze; media cyfrowe
Abstrakt

Celem artykułu jest analiza mitu Ducha Gór (Liczyrzepy / Rübezahl) jako kapitału narracyjnego Karkonoszy i jego znaczenia dla współczesnej turystyki kulturowej. Wychodząc
z założenia, że turystyka ta opiera się na narracyjnych sposobach organizowania doświadczenia miejsca, ukazano funkcjonowanie i transformacje mitu w trzech obszarach: literaturze popularnej, muzealnictwie narracyjnym oraz mediach cyfrowych. W części literackiej szczególną uwagę poświęcono serii kryminałów Sławomira Gortycha, w której realne miejsca Karkonoszy współtworzą znaczenie narracyjne i potencjał turystyki literackiej. Analiza muzealna obejmuje przede wszystkim immersyjne praktyki interpretacji dziedzictwa obecne w interaktywnym centrum Karkonoskie Tajemnice. W trzecim obszarze koncentruję się na cyfrowych reprezentacjach mitu (projekty audio-wizualne i digital storytelling), które rozszerzają przestrzeń odbioru legendy poza tradycyjne media
i przestrzeń fizyczną. Artykuł wskazuje, że mit Ducha Gór przekształca się z folklorystycznego elementu dziedzictwa niematerialnego w dynamiczny zasób kulturowy, który współorganizuje doświadczenie turystyczne i uczestniczy w procesie budowania marki regionu. Jednocześnie uwzględniono ambiwalentny charakter tych przemian, związany z procesem komercjalizacji i upraszczania dziedzictwa, które mogą prowadzić do jego redukcji do formy produktu turystycznego. W tym ujęciu kapitał narracyjny jawi się jako kategoria wymagająca nie tylko wykorzystania, lecz także świadomego i zrównoważonego zarządzania.

Biogram autora
  1. Barbara Weżgowiec

    dr, Uniwersytet Jagielloński, literaturoznawczyni, polonistka i kulturoznawczyni, zainteresowania naukowe: relacje między literaturą i miejscem oraz między pamięcią i literaturą, narracje lokacyjne i tożsamościowe. Ważniejsze publikacje: Pisarz i miasto. Gdańsk w prozie Stefana Chwina oraz Od znikania do odpominania. Postpamięciowe narracje o Miedziance, „Politeja” 2021; pracuje w Instytucie Studiów Międzykulturowych UJ oraz I LO im. B. Nowodworskiego w Krakowie.

Bibliografia

Bahlow, H. (1965) Deutschlands geographische Namenwelt: etymologisches Lexikon der Fluss- und Ortsnamen alteuropäischer Herkunft. Wiesbaden: Suhrkamp

Bernat, S. (2014) ‘Turystyka dźwiękowa jako nowa forma turystyki zrównoważonej’, Turystyka Kulturowa, 6, s. 25–39

Browarny, W. (2021) ‘Turystyka literacka na Dolnym Śląsku i pograniczach regionu (zarys badań dziedzictwa kultury literackiej i współczesnych zasobów turystycznoliterackich)’, Filoteknos, 11, s. 252–261

Friedrich, M. (2024) ‘W krainie Ducha Gór. Mity i legendy o Krakonošu – reinterpretacja, próba odpoznania, pożytki edukacyjne’, Didaktické studie, 16, s. 53–73

Gortych, S. (2022) Schronisko, które przestało istnieć. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie

Gortych, S. (2023) Schronisko, które przetrwało. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie

Gortych, S. (2024) Schronisko, które spowijał mrok. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie

Gortych, S. (2025) Schronisko, które zostało zapomniane. Warszawa: W.A.B

Grzęda, E. (2024) ‘Nowa narracja historyczna i mit Hauptmannowski we współczesnych powieściach kryminalnych. Przypadek Sławomira Gortycha’, w: Białek, E. i in. (red.) Dokonania i wyzwania polskiej historiografii medycznej. T. 3. Wrocław: [wydawnictwo – do uzupełnienia], s. 331–340

Helwig, M. (1561) Silesiae Typus. Nysa. (wyd. faksymilowe: różne edycje)

Kolbuszewski, J. (1997) Góry. Przestrzenie i krajobrazy kulturowe. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie

Mikos von Rohrscheidt, A. (2023) ‘Jaki potencjał dla turystyki kulturowej kryje literatura?’, Turystyka Kulturowa, 4(129), s. 276–285

Mikos von Rohrscheidt, A, 2008, Turystyka kulturowa. Fenomen, potencjał, perspektywy, GWSHM Milenium, Gniezno

Neubauer, Ł. (2024) ‘The “Origin of Gandalf”: Josef Madlener’s Der Berggeist and the Transboundary Mountain Spirit Rübezahl as Purported Sources of Inspiration for Tolkien’s Wizard’, Tolkien Studies, 21(1), s. 191–216

Niedźwiedź, A. (2012) ‘Od cepra do turysty. Mit góralszczyzny w kulturze współczesnej’, Konteksty, 1–2, s. 146–156

Ogonowska, A. (2010) ‘Narracje turystyczne: dwie filozofie reprezentacji’, Kultura Współczesna, 3(65), s. 135–150

Petrowicz, J. (2015) Związek z miejscem. Śląsk historyczny w prozie, eseistyce i reportażu polskim po 1989 roku. Wieluń: Wieluńskie Towarzystwo Naukowe

Rybicka, E. (2023) ‘Do czego literaturze regionalnej potrzebne jest imaginarium grozy? O gotycyzowaniu Dolnego Śląska’, Wielogłos, 1(55), s. 61–87

Skowronek, K. i Rancew-Sikora, D. (2015) ‘O (nie)zbędności opowiadania. Refleksje teoretyczno-krytyczne na temat badań narracyjnych i perspektywy storytelling’, Studia Humanistyczne AGH, 14(1)

Synowiec, A. (2016) ‘Aktualne tendencje w turystyce kulturowej na przykładzie turystyki literackiej’, Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Organizacja i Zarządzanie, 92, s. 325–334

Włodarczyk, B. (2011) ‘Miasto i przestrzeń turystyczna’, w: Turystyka. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 105–120

Ziarkowski, D. (2015) ‘Aktualne tendencje i trendy w zakresie muzealnictwa’, w: Niemczyk, A. i Seweryn, R. (red.) Turystyka muzealna. Przypadek Muzeum Narodowego w Krakowie. Kraków: Proksenia, s. 50–58

Zmyślony, P. (2001) ‘Literatura jako podstawa tworzenia produktu turystycznego’, Problemy Turystyki, 24(1–2), s. 21–31

Źródła internetowe i medialne

Egon PMKCrew (2024) Duch Gór [utwór muzyczny]. YouTube. Dostępne na: [URL] (Dostęp: 10.02.2026)

Historykon.pl (2025) ‘Liczyrzepa – Duch Gór z Karkonoszy. Kim był legendarny strażnik Sudetów?’. Dostępne na: https://historykon.pl/liczyrzepa-duch-gor-z-karkonoszy/ (Dostęp: 06.11.2025)

Karkonoskie Tajemnice (n.d.) ‘Wystawa’. Dostępne na: https://karkonoskietajemnice.pl/wystawa (Dostęp: 29.01.2026)

Projekt Tafla (2024) Legendy Karkonoszy [seria utworów]. YouTube. Dostępne na: [URL] (Dostęp: 10.02.2026)

Saga o Stworach (2024) ‘Liczyrzepa – Duch Gór i Strażnik Karkonoszy’ [digital storytelling]. YouTube. Dostępne na: [URL] (Dostęp: 10.02.2026)

Pobrania
Opublikowane
31-03-2026 — zaktualizowane 02-04-2026
Wersje
Numer
Tom 138 Nr (1) (2026): Turystyka Filmowa i Literacka
Dział
Artykuły
Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Turystyka Kulturowa

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Duch Gór jako kapitał narracyjny Karkonoszy – od legendy do współczesnych reinterpretacji mitu w literaturze, muzeach i mediach cyfrowych. (2026). Turystyka Kulturowa, 138((1), 84-108. https://doi.org/10.62875/mkjm7b07 (Original work published 2026)

Inne teksty tego samego autora

Podobne artykuły

1-10 z 15

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.