Między „interpretacją” a „teoretyzacją” – badanie działania podmiotowego w turystyce kulturowej (Turystyka Kulturowa, 2025)
Głównym celem artykułu jest prezentacja podmiotowego modelu działania turysty kulturowego. Rozpoczyna go wstępny przegląd definicji turystyki kulturowej. Ich zróżnicowanie zarówno od strony formalnej, jak i merytorycznej wskazuje na konkurencję wśród ujęć, co dobrze służy rozwojowi wiedzy o tym zjawisku. Interesuje mnie jednak wskazanie i zanalizowanie sposobów, wedle których konstruuje się kluczowe atrybuty tych definicji. Określam ją mianem perspektyw i wyróżniam ich trzy rodzaje: podmiotową, przedmiotową i czynnościową. Po opisie ich zakresów znaczeniowych wykorzystuję ich specyfikę pojęciową w ujęciu modelowym. Czynię to w oparciu o czteroelementową strukturę związku intencjonalnego (poznawczego), w ramach którego wyróżniam: 1) narzędzia, 2) czynności, 3) materię, 4) rezultaty. Kolejnym krokiem jest sprawdzania modelu w obrębie dwóch odmiennych podejść badawczych: „interpretacji” Freemana Tildena oraz „teoretyzacji” Wojciecha Burszty. Uzyskane wyniki testu tego narzędzia pozwalają wskazać różnice w działaniach turysty kulturowego w uświadamianym przez niego związku intencyjnym (celu, przebiegu, rezultatu). Każde z podejść oferuje wymierne korzyści poznawcze. W żaden sposób nie wyczerpują one wiedzy o podmiotowym działaniu turysty kulturowego, lecz stanowią tylko wstępną propozycję w jego pojmowaniu. Propozycja ta może zachęcać do rozwoju dalszych ujęć tego rodzaju, samego modelu lub stworzenia jego alternatywnego wariantu.